NATURA 2000 a turystyka - PORTAL INFORMACYJNO - EDUKACYJNY


obrazek
INSTYTUT NA RZECZ EKOROZWOJU


 

Dolina Białej Nidy

Powierzchnia : 5162.8 ha
Kod obszaru : PLH26_03
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:
specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)
Status obszaru :
obszar proponowany przez Rząd RP
Opis :

Obszar obejmuje dolinę rzeki Białej Nidy z jej dopływami - lewym rzeką Lipnicą i prawym rzeka Kwilanka. Sama dolina Białej Nidy tworzy granicę między Niecką Włoszczowską którą budują gównie utwory czwartorzędowych (gliny zwałowy, piaski i torfy) na północy, a znajdującym się na południu Płaskowyżem Jędrzejowskim, zbudowanyjm z margli kredowych, na których w dolinach rzecznych zalegają czwartorzędowe piaski i gliny na południu. Rzeka Lipnica natomiast na północnym wschodzie oddziela częściowo Pasmo Przedborsko-Małogoskie zbudowane głownie z wapieni jurajskich i piaskowców kredowych od Płaskowyżu Jędrzejowskiego. Prawy dopływ Białej Nidy płynie przez Płaskowyż Jędrzejowski. Wzdłuż doliny w biegu rzeki i jej dopływów zlokalizowane są liczne stawy hodowlane.
Obszar Biała Nida stanowi interesujący z przyrodniczego punktu widzenia zespół podmokłych siedlisk łąkowych i leśnych oraz licznych stawów rybnych. Mimo wykonanych na przełomie lat 1960/70 prac melioracyjnych połączonych z prostowaniem koryta rzeki teren ten jest nadal miejscem rozrodu wielu zagrożonych w swym istnieniu gatunków.
W regionie świętokrzyskim Dolina Białej Nidy to jeden z obszarów najbogatszych w siedliska przyrodnicze z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej (14 typów). Niemal wszystkie są dobrze i bardzo dobrze zachowane, stanowią miejsce bytowania dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Ostoja zabezpiecza ciąg dolin i wyniesień wzdłuż rzeki Białej Nidy i jej dopływów, cieku częściowo uregulowanego, ale z obecnością rzadkich zbiorowisk włosieniczników i tzw. "lilii wodnych", związanych z wodami czystymi i zasobnymi w substancje odżywcze. Biała Nida jest łącznikiem pomiędzy rzeką Nidą a rzeką Pilicą, a zatem jest to ciąg łączący znaczące korytarze ekologiczne. Ostoja Dolina Białej Nidy to obszar występowania bardzo dobrze zachowanych zbiorowisk lasów bagiennych, głównie łęgów olszowo-jesionowych. Są to jedne z najlepiej zachowanych lasów łęgowych w województwie świętokrzyskim z obecnością gatunków chronionych i górskich.
Na uwagę zasługują rozległe kompleksy łąk świeżych ekstensywnie użytkowanych a także zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych.
Wg danych historycznych w rzece występowały: minóg strumieniowy, kleń, świnka, brzana, głowacz białopłetwy, jelec, jaź, słonecznica, piskorz, koza, koza złotawa, miętus, węgorz oraz słonecznica.
W Dolinie Białej Nidy wykształciły się szczególne warunki hydrologiczne związane z rodzajem podłoża geologicznego, rzeka przepływa przez utwory węglanowe. Dolna terasa zalewowa rzeki to wykształcone cenne torfowiska niskie. Ogólnie obszar ma dobre i stabilne warunki wilgotnościowe dlatego też stanowi gwarancję dla zachowania silnych populacji mięczaków. Na odcinku rzeki gdzie bardzo spokojny nurt i płaska powierzchnia wyraża się meandrowaniem rzeki i występowanie licznych rozlewisk porośniętych turzycami i pałką wodną. Zawodnione o stabilnym poziomie lustra wody siedliska są zasiedlone przez poczwarówkę jajowatą. Obszar ostoi z uwagi na tendencję sukcesyjną stanowi bardzo korzystne siedliska dla rozwoju populacji poczwarówki zwężonej Vertigo angustior. Czyste i naturalne środowisko rzeki stanowi bardzo dobre warunki dla gatunku skójki gruboskorupowej.

Dane zaktualizowano w 2009 r.

Interpretacja turystyczna :

Miejscowości w najbliższym sąsiedztwie obszaru to: Węgleszyn, Radków, Oksa, Nagłowice, Tyniec, Lipnica.
Węgleszyn to wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Oksa. Do 1954 roku istniała gmina Węgleszyn. Warto zobaczyć w tej miejscowości kościół pw. św. Andrzeja z 1367 r.
Radków to wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie włoszczowskim, w gminie Radków. Warto zobaczyć:
murowany zespół pałacowy z II połowy XIX wieku
park z początku XIX wieku, przekomponowany na przełomie XIX/XX wieku i ok. 1920 r.
drewniany młyn wodny z początku XX wieku
Radków jest punktem początkowym niebieskiej ścieżki rowerowej. Przechodzi ona również przez wieś Oksa (gmina Oksa).
Warto tu zobaczyć kościół pw. św. Mikołaja, wybudowany w 1570 r. jako zbór kalwiński; fundatorem świątyni był Andrzej Rej (syn poety Mikołaja Reja); w 1678 r. przejęty siłą przez katolików, na co kalwiniści bezskutecznie skarżyli się na sejmie w 1680 i 1681 roku; budowla na planie krzyża greckiego, który tworzą nawa, prezbiterium i boczne kaplice; wewnątrz znajdują się epitafia z XVII w.
Nagłowice to wieś położona na Płaskowyżu Jędrzejowskim, 15 km na północny zachód od Jędrzejowa. 4 km na północ od miejscowości przepływa rzeka Biała Nida. W Nagłowicach znajduje się skrzyżowanie drogi krajowej nr 78, z drogą wojewódzką nr 742. W miejscowości występują pokłady torfu oraz kamienia wapiennego.
Przez wieś przechodzi niebieska ścieżka rowerowa do Radkowa.
Warto zobaczyć:
Dworek - muzeum Mikołaja RejaDwór murowany rodziny Walewskich, wzniesiony po 1878 r., we wnetrzu Muzeum Mikołaja Reja z ekspozycja przedstawiającą kopie rekopisów oraz współczesne drzeworyty przedstawiajace życie i dorobek pisarza. Ponadto biblioteka, kawiarenka internetowa i pokoje gościnne.
Park angielski założony na przełomie XVII i XVIII wieku, cenny ze względu na pięć starych dębów, choina kanadyjska, orzech szary, wiązy, modrzewie i wyjątkowe na terenie Polski perukowce podolskie.
Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego mieści się przy ul. Ściegiennego 2 p. 32 w Kielcach. Można zapoznać się ze stroną internetową Organizacji: http://www.rot.swietokrzyskie.pl lub skontaktować drogą mailową: rot@swietokrzyskie.travel. Można również odwiedzić Lokalną Organizację Turystyczną Ziemi Pińczowskiej (mieszczącą się przy ul. Zacisze 5, w Pińczowie, tel.: (41) 357 60 01, e-mail: promocja@pinczow.pl) lub Lokalną Organizację Turystyczną „Ziemi Sandomierskiej” (ul. Mickiewicza 34, 27-600 Sandomierz, tel.: (15) 831 27 80, fax: (15) 831 21 97, e-mail: biuro@zgoda.org.pl, strona internetowa: http://www.zgoda.org.pl).

formy ochrony przyrody
Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy [ park krajobrazowy ],
Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu [ obszar chronionego krajobrazu ],
Łąka śródleśna U-44 [ użytek ekologiczny ],
Płynik U-112 [ użytek ekologiczny ],
Łąka śródleśna U-46 [ użytek ekologiczny ],
Stara Nida U-109 [ użytek ekologiczny ],
Zagrozenia :

1. Obniżanie poziomu wód
2. Presja urbanizacyjna
3. Zarastanie (sukcesja w kierunku zarośli i lasu) siedlisk półnaturalnych - muraw napiaskowych, łąk świeżych i wilgotnych, torfowisk przejściowych
4. Miejscami niewłaściwa gospodarka leśna - nasadzenia niezgodne z typem siedliska
5. Zalesianie muraw i łąk
6. Chemizacja rolnictwa
7. Nagminne wycinanie przydrożnych drzew.
8. Pogłębianie koryta rzeki
9. Budowle spiętrzające bez przepławek.
10. Łąki intensywnie eksploatowane koszone są bardzo wcześnie, przed zakwitaniem roślin żywicielskich omawianych motyli i wyprowadzeniem potomstwa przez derkacza, czajkę itp.
11. Stawy rybne są przekształcane w zupełnie otwarte zbiorniki pozbawione trzcin
12. Walka z tzw szkodnikami czyli strzelanie i pozbywanie się w inny sposób gatunków chronionych - wydry, bobra, czapli, rybołowów, łabędzi i innych.

Siedliska
wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi,
brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea,
starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion,
nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis,
ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)*,
górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion - płaty bogate florystycznie) * ,
zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) ,
ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium),
niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris),
torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea) ,
grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum),
bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne)*,
łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe)*,
sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum),
Ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. siedliskawej i z Zał. I Dyr. Ptasiej, w tym gatunki priorytetowe):
bocian biały      [ptak ]
bocian czarny      [ptak ]
bóbr europejski     [ssak]
czerwończyk fioletek     [bezkręgowiec ]
czerwończyk nieparek     [bezkręgowiec ]
kumak nizinny     [płaz ]
modraszek nausitous     [bezkręgowiec ]
modraszek telejus     [bezkręgowiec ]
poczwarówka jajowata     [bezkręgowiec ]
poczwarówka zwężona     [bezkręgowiec ]
skójka gruboskorupowa     [bezkręgowiec ]
traszka grzebieniasta     [płaz ]
wydra     [ssak]
żuraw     [ptak ]
Obszar biogeograficzny : kontynentalny
Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze::

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach
http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: rol00@kielce.uw.gov.pl
fax: (41) 34 21 277, tel.: (41) 55 65 600

Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego
ul. Ściegiennego 2 p. 32, 25-033 Kielce
tel.: (41) 361 80 57, 348 00 60, fax.: (41) 361 80 57
e-mail: rot@swietokrzyskie.travel, www: www.rot.swietokrzyskie.pl



GMINY
Oksa,
Małogoszcz,
Sobków,
Moskorzew,
Radków,
Jędrzejów,
Nagłowice,