Obszar jest elementem jednego z największych na Pałukach kompleksu leśnego otaczającego rynnę z jeziorami połączonymi rzekami - Gąsawką i Notecią. Obejmuje górny bieg rzeki Gąsawki wraz z jej odcinkiem źródliskowym oraz ciąg głęboko wciętych dolin łączących się z doliną Noteci. Stanowi rynnę, której rozszerzenia wypełnia ją liczne jeziora. Strome zbocza tych dolin zajmują lasy grądowe, a na niewielkich powierzchniach również świetliste dąbrowy. Wzdłuż brzegów Gąsawki obecne są niewielki płaty zarastających torfowisk przejściowych; w śródleśnych obniżeniach małe płaty torfowisk wysokich. W zbiornikach wodnych kształtują się zbiorowiska wodne ze związku Nymphaeion. W północnej części, na łąkach na zachód od Barcina odnotowano występowanie Ostericum palustre. Miejscami odsłonięte zbocza zajmują murawy kserotermiczne.
Obszar ważny dla różnych siedlisk przyrodniczych, których stwierdzono tu 11 typów, zajmujących powyżej 30% terenu. Do najważniejszych walorów należą:

• stanowiska starodubu łąkowego na łąkach w rejonie jeziora Wolickiego;
• kserotermiczne skarpy nad jez. Kierzkowskim Małym z Anthericum ramosum, Campanula bononiensis, Helianthemum ovatum, Peuderdanum cervaria, Scorzonera purpurea, Thalictrum minus
• wilgotne łąki nad jeziorem Wolickim oraz w dolinie Noteci poniżej jez. Wolickiego z Dianthus superbus, Inula salicina, Ostericum palustre, Pimpinella major, Sanguisorba officinalis);
• lasy liściaste w okolicy leśniczówki Chomiąża Księża (z Corydalis cava, Corydalis fabacea, gagea lutea, Phyteuma spicatum,Viola mirabilis);
• lasy liściaste na wsch. od jez. Ostrowieckiego i w otoczeniu jez. Gwiazda (Hepatica nobilis, Hypericum montanum, Liliummartagon, Phyteuma spicatum);
• wilgotne łąki na pd. brzegach jez. Weneckiego (Dianthus superbus, Gentianella uliginosa, Selinum carvifolium).
• źródła Gąsawki (rezerwat; Allium ursinum, Daphne mezereum);

Dane zaktualizowano w 2009 r.

Gminę Barcin przecina rzeka Noteć. Powstała z połączenia dwóch cieków Noteci Wschodniej wypływającej z jeziora Przedeckiego i Noteci Zachodniej. Rzeka kończy swój bieg w miejscowości Santok jako największy dopływ Warty i połączona jest systemem kanałów umożliwiających dotarcie do Brdy i Wisły. Długość Noteci wynosi 388,5 km, a powierzchnia dorzecza 17 tys. km. W Kronice Miasta Barcina napisano: „Rzeka płynie w dużej części dawną doliną Prawisły. W czasach wczesnohistorycznych tworzyła rozlewisko i bagna nie do przebycia, oddzielając Pomorze od reszty kraju. W rejonie ujścia uregulowano ją w II połowie XVIII wieku stwarzając wielki trakt wodny Wisły, Kanału Bydgoskiego, Noteci i Odry. Posiadając połączenie z jeziorem Gopłem i rzeką Wartą, stanowi Noteć ważny fragment wodnego szlaku transportowego. Na 96 kilometrze przepływa przez miasto i dzieli Barcin na dwie części. Umocnione brzegi połączone są trzema mostami. Rzeka płynie tutaj równoleżnikowo, po terenie bagnistym, obfitującym w starorzecza, łąki i torfowiska.” Charakteryzuje ją III klasa czystości, a roślinnością dominującą są naturalne zarośla trzciny rosnące na glebie torfowej.
Na terenie gminy Barcin są dwa jeziora Wolickie i Sadłogowskie zlokalizowane w ciągu rzeki Noteć i fragment jeziora Kierzkowskiego. Jezioro Wolickie charakteryzuje owalny kształt, powierzchnia 243,5 ha przy maksymalnej głębokości 15,4 m. Najgłębszy obszar zajmuje niecałe 10% powierzchni dna, a jego największa część nie przekracza 5 m głębokości. Znajdujemy tutaj wszystkie gatunki ryb słodkowodnych, od ryb białych po drapieżne. Jezioro Kierzkowskie zajmuje powierzchnię 77,3 ha i osiąga głębokość 23 m, a Sadłogoszcz odpowiednio 72,8 ha i 6 m. Kąpieliska usytuowane są w Pturku i Wolicach.
Użytki leśne obejmują lasy sosnowe z domieszką brzozy, modrzewia, jodły i świerku. Znajdują się na terenie administrowanym przez Nadleśnictwo Gołąbki. Ze zwierząt łownych najliczniej występują: jelenie, daniele, dziki, zające, bażanty, lisy, dzikie kaczki. Gatunki chronione roślinności występującej na terenie gminy to grążel żółty, grzybienie białe, konwalia majowa, paprotka zwyczajna, porzeczka czarna, kacanka piaskowa. Gatunki zwierząt: lis, sarna, zając, jeże, krety, bażant, wydra, kuna, nietoperz, mysz polna oraz ptaki: wróbel, sikora, jastrząb, mewa śmieszka, wrona, bocian, jaskółka, szpak. W Młodocinie w parku przylegającym do dworu znajdują się pomniki przyrody: dwie lipy drobnolistne (obwód w pierśnicy 310 i 550 cm) i dąb szypułkowy (330 cm).
Latem 1999 roku z inicjatywy Stowarzyszenia Ekologicznego w Barcinie powstał turystyczny szlak rowerowy z Barcina do Gołąbek długości 35 km, który rozpoczyna się przy stacji PKP w Barcinie i przebiega przez Wolice, Wójcin, Wiktorowo, Ostrówce, Chomiążę Szlachecką, Gąsawkę, Bełki i kończy się w Gołąbkach. Szlak wiedzie obok dziesięciu jezior przez pięć gmin Powiatu Żnińskiego. Przez gminę przebiega też szlak rowerowy Pałuckie krajobrazy nr BY 70032 wytyczony w 2002 roku przez zespół znakarzy PTTK Żnin.
Legendarna historia Barcina sięga 997 roku. W drodze do Prus i Warmii, pod wzgórzem, zwanym dzisiaj Górą Św. Wojciecha, zatrzymał się na odpoczynek biskup Wojciech. W drodze powrotnej konie wiozące ciało w tym samym miejscu zatrzymały się nie chcąc iść dalej. Mieszkańcy usypali kopiec. Wśród zabytków Województwa Kujawsko-Pomorskiego odnajdujemy cmentarz rzymsko – katolicki parafii pw. św. Jakuba Apostoła w Barcinie i zespoły parkowo-pałacowe w Krotoszynie i Piechcinie.
Barciński cmentarz parafialny założony został na powierzchni 1,36 ha w drugiej połowie XIX wieku, z tego okresu pozostała figura Matki Boskiej i dwa wolno stojące nagrobki. Bramę wzniesiono na początku XX w., kaplicę w 1950 roku, a metalowy krzyż jest współczesny. Tuż za bramą główną zlokalizowana jest najstarsza część nekropolii i najdawniejsze groby. Po prawej stronie wznosi się kapliczka słupowa murowana z końca XIX wieku z cegły klinkierowej z figurami św. Józefa i Matki Boskiej oraz tablicą drewnianą ku czci fundatora cmentarz Józefa Nowaka. Do zabytkowych obiektów cmentarza należy kaplica-grobowiec rodziny Stankowskich, w której pochowany został miejscowy proboszcz ks. Henryk Stankowski (1834 – 1892). Na cmentarzu spoczywają dawni włodarze miasta, nauczyciele i wychowawcy, ludzie tworzący historię miasteczka i Polski.
Kościół pw. Świętego Jakuba Większego w Barcinie w stylu neogotyckim został zbudowany z cegły w latach 1901-1903. Konsekrowany przez kardynała Stefana Wyszyńskiego 16.VI.1950 r. W parafii znajduje się plebania i Dom Katolicki (1930 r.), w którym mieści się kaplica pw. Matki Boskiej Częstochowskiej.
Zachowany do dzisiaj pałac w Krotoszynie stoi na starym zrębie barokowym z drugiej połowy XVII wieku. Jest to budynek murowany, dwukondygnacyjny, otynkowany, elewacją frontową zwrócony na wschód. Krotoszyn swój największy rozkwit przeżywał, gdy jego właścicielem była rodzina Brzeskich. W 1870 roku Brzescy zlecili Antoniemu Denizotowi zaprojektowanie i wykonanie parku. Jego obszar otoczony był zachowanym do dzisiaj murowanym parkanem. Z pierwotnej zabudowy pozostał dwór i układ dawnego folwarku. W centralnej części parku pozostała aleja grabowa prowadząca z północy na południe. Najstarsze drzewa mają ponad 150 lat.
Układ architektoniczny Starego Miasta w Barcinie. Znajduje się pod ochroną konserwatora zabytków i obejmuje obiekty i domy zlokalizowane przy ulicach Plac 1.Maja, Wyzwolenia, Kościelnej, 4.Stycznia, św. Wojciecha, gen. Karola Świrczewskiego i Żnińskiej. Najciekawszymi są Szkoła Podstawowa nr 1 im, dr Stanisława Krzysia (1893), Kościół parafialny pw. św. Jakuba Starszego (1901-1903), Bank Spółdzielczy (ok. 1900), zespół poczty (pocz. XX w.), remiza strażacka (1927 – dziś stanica wodna), zespół dworski przy ulicy Dąbrowieckiej (ok. poł. XIX wieku), mleczarnia (k. XIX w), młyn (1900).
Kurhan w Złotowie. Pan Alojzy Rybczyński odkrył na gruncie szkolnym w Złotowie w latach pięćdziesiątych grobowiec megalityczny kultury amfor kulistych, czyli z epoki kamienia gładzonego, sprzed około 4 tys. lat. Złotowski zabytek jest starszy od wykopalisk biskupińskich o 1500 lat. Kilkudziesięciu mieszkańców dumnych z obiektu stworzyło nieformalną grupę „Strażnicy Kurhanu” i intensywnie promuje swoją miejscowość i jej atrakcję.
Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Barbary w Piechcinie. W 1980 roku piechcńska parafia erygowana została przez kardynała Stefana Wyszyńskiego. Kościół parafialny wybudowano w latach 1980-1991, a konsekrowano w 1991 r. Plebania połączona z domem katechetycznym powstała w latach 1980-1991.
Kościół pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Barcinie. Parafia została erygowana przez ks. kard. Józefa Glempa 1.XII.1982 r.
Zespół pałacowo-parkowy w Młodocinie. Obiekt stanowiący własność Gminy Barcin jest zlokalizowany 6 km na zachód od Barcina przy drodze nr 251 Inowrocław – Żnin. Dwór zdobiony jest od frontu portykiem kolumnowym dźwigającym balkon. Otoczony jest parkiem o powierzchni 1,2 ha składającym się głównie z wiązów szypułkowych, klonów pospolitych, jesionów wyniosłych, lip drobnolistnych, robinii akacjowych.
Konstrukcja w Procesie VII. Pomiędzy 18.06 a 02.07.2000 r. w Województwie Kujawsko-Pomorskim trwała Konstrukcja w Procesie VII pt. “Ta ziemia jest kwiatem” (This earth is a flower). Organizatorami tego przedsięwzięcia artystycznego były Okręgowe Muzeum im. Leona Wyczółkowskiego z Bydgoszczy, Międzynarodowe Muzeum Artystów z Łodzi i Klub “MÓZG”. Do Barcin przyjechał Randy Jewart z Pitsburga. Amerykański artysta stworzył monumentalną rzeźbę z brył wapiennych, wydobywanych od 1860 roku. Główną część rzeźby stanowią trzy głazy obudowane ogromną ilością mniejszych odłamków skalnych przymocowanych betonem.
Izba Tradycji. Inicjatorem i opiekunem Izby Tradycji otwartej 25 września 1996 roku w piwnicach magistratu jest Czesław Cieślak. Izba pomyślana jako miejsce poświęcone Jakubowi Wojciechowskiemu, szybko wzbogaciła się o ekspozycję stałą „Historia Barcina i okolicznych miejscowości”. Zgromadzone są tutaj prace lokalnych artystów i pasjonatów, banknoty, medale, zdjęcia, obrazy, ikony, prace popularno-naukowe, artykuły, wspomnienia, pamiątki, przedmioty artystyczne i użytkowe. Wielokrotnie organizowano okolicznościowe wystawy. Izba Tradycji jest kopalnią wiedzy o gminie.
Kujawsko-Pomorska Organizacja Turystyczna mieści się w Urzędzie Marszałkowskim w Toruniu (Plac Teatralny 2), adres do korespondencji: ul. Wełniany Rynek 5/8, 85-36 Bydgoszcz. Można zapoznać się ze stroną internetową Organizacji: www.k-pot.pl a w razie szczegółowych pytań skontaktować się mailowo: biuro@k-pot.pl. Lokalne organizacje turystyczne (LOT) można odwiedzić w Tucholi (LOT "Bory Tucholskie"), Grudziądzu, Toruniu, Bydgoszczy (LOT BYLOT), Inowrocławiu (Inowrocławska LOT "InLOT").

Najważniejszym zagrożeniem dla obszaru jest presja turystyczna i rozwój ośrodków wypoczynkowych wokół jezior.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, ul. Konarskiego 1, 85-950 Bydgoszcz

Kujawsko-Pomorska Organizacja Turystyczna, ul. Wełniany Rynek 5/8, 85-036 Bydgoszcz (do korespondencji); Urząd Marszałkowski w Toruniu (siedziba) - Pl. Teatralny 2, 97-100 Toruń, Tel.: (52) 376 70 19, Fax.: (52) 376 70 19, biuro@k-pot.pl, www.k-pot.pl